{"4":"

Storczyk Fuchsa to efektowny europejski storczyk, rosnący na wilgotnych łąkach, torfowiskach i skrajach lasów. Łatwo rozpoznać go po plamkowanych liściach i różowo-liliowych kwiatach ozdobionych ciemnymi żyłkami. Kwitnie od czerwca do lipca, czasem do sierpnia. W Polsce objęty jest ścisłą ochroną – wrażliwy na osuszanie siedlisk, dlatego możemy go podziwiać, ale nie zrywać.

\n\n\n

Wygląd i kwitnienie

To bylina osiągająca do 60 cm wysokości. Tworzy gęsty kwiatostan – początkowo stożkowaty, później cylindryczny – o długości 4,5–12 cm. Kwiaty mają barwę od białej, przez różową, po jasnofioletową, a na ich trójpłatkowej warżce widnieje charakterystyczny rysunek kropek, kresek i pętli. Liście są wąskie, najczęściej wyraźnie plamiste. Gatunek kwitnie w czerwcu i lipcu, lokalnie nawet w sierpniu.

\n\n\n

Występowanie w Pieninach

Badania prowadzone w Pienińskim Parku Narodowym (2000, 2003, 2005) na odcinku drogi Krośnica–Niedzica potwierdziły obecność aż 12 gatunków storczyków. Storczyk Fuchsa należał do najczęściej spotykanych, zwłaszcza w strefach przydrożnych. W 2003 roku naliczono tu 41 pędów tego gatunku, nawet na terenach silnie przekształconych przez człowieka.

\n\n\n

Pozostałe stanowiska

W Beskidzie Sądeckim (zlewnia Kamienicy Nawojowskiej) gatunek oceniono jako częsty – odnotowano 16 stanowisk, szczególnie na brzegach lasów i przy leśnych drogach. Poza Pieninami występuje w całej Polsce – od nizin po Tatry, Sudety i Beskidy, a także na pojezierzach i wyżynach. W Europie rośnie od Wysp Brytyjskich i Irlandii przez Skandynawię, Alpy i Bałkany, aż po Ural i zachodnią Syberię. Spotykany również w Azji Środkowej oraz lokalnie w Ameryce Północnej (m.in. Ontario).

\n\n\n

Status ochronny i zagrożenia

W Polsce storczyk Fuchsa podlega ścisłej ochronie prawnej. W Pieninach dodatkowym zagrożeniem są dziki, które buchtując wykopują i zjadają bulwy storczyków, co lokalnie zmniejsza liczebność populacji. Do głównych problemów należą także osuszanie łąk, intensywna gospodarka rolna i zarastanie polan.

\n\n\n

Obserwacja w terenie

Najłatwiej go rozpoznać w czasie kwitnienia, od czerwca do lipca. Warto szukać go na wilgotnych obrzeżach lasów, łąkach i przy potokach, a także na nasłonecznionych skarpach przydrożnych. Cechą rozpoznawczą są różowo-liliowe kwiaty z ciemnym rysunkiem oraz wyraźnie plamkowane liście.

\n\n\n

Ciekawostki

Nazwa rodzajowa Dactylorhiza pochodzi od greckich słów daktylos („palec”) i rhiza („korzeń”) – odnosi się do dłoniastych bulw. Epitet gatunkowy fuchsii upamiętnia Leonharta Fuchsa, XVI-wiecznego botanika. W Polsce udokumentowano zapylanie storczyka Fuchsa m.in. przez chrząszcze z rodziny kózkowatych. Gatunek jest bardzo zmienny – różni się barwą, wielkością i rysunkiem kwiatów – i łatwo tworzy mieszańce z innymi storczykami.

\n\n\n

Mikrolokalizacje – Pieniny (wg Bernacki & Błońska 2006)

Odcinek drogi Krośnica–Niedzica (PPN) podzielono na 8 stanowisk badawczych; w każdej wyróżniono podstrefy:
\n1a – pas rowu przydrożnego; 1b – skarpy i miejsca niwelowane; 2a – pobocza i skarpki dawnych dróg polnych; 2b – strefa nienaruszona (do ~100 m od jezdni).
\nLiczebność: I (1–3), II (4–10), III (11–30), IV (31–100); gwiazdka * oznacza rok obserwacji (00 – 2000; 03 – 2003; 05 – 2005).

\n\n\n

PMR – Polana Mrąznica: 1a-I*03; 1b-IV*03; 2a-II*03; 2b-III*03.
PZA – Polana Zaukier: 1a-I*03; 1b-II*03.
FZZ – Flaki (zbocze zachodnie): 1b-I*03.

Uwaga: w strefie antropogenicznej łączna liczba pędów D. fuchsii w 2003 r. wyniosła 41 (Tabela II).

\n\n\n

Mikrolokalizacje – Beskid Sądecki (wg Zelek 2024)

Gatunek oceniony jako „częsty”; wykazano łącznie 16 stanowisk w siatce ATPOL (kwadraty):

EG16: 43
EG25: 12, 34, 44
EG26: 04, 23, 24, 40, 43
EG27: 30, 40
EG36: 00, 03, 24
EG37: 01, 10

Siedliska: brzegi lasów, przydroża leśne (wg zestawienia gatunków).

\n\n\n

Źródła

Bernacki L., Błońska A. 2006. Występowanie storczykowatych w otoczeniu południowego odcinka drogi Krośnica–Niedzica w PPN. Pieniny – Przyroda i Człowiek 9: 65–70.
\nZelek R. 2024. Flora roślin naczyniowych zlewni Kamienicy Nawojowskiej. Część 1. Gatunki chronione i zagrożone. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica 29(2): 147–160.

\n\n","13":"
\n

Fuchs’ orchid is a showy European orchid growing in moist meadows, fens and forest edges. It is easily recognised by its spotted leaves and pink-lilac flowers with dark markings. It blooms from June to July, sometimes August. In Poland it is a strictly protected species, sensitive to drainage — admire, but do not pick.

\n\n\n

Appearance and flowering

This perennial grows up to 60 cm tall. It forms a dense inflorescence — initially conical, later cylindrical — 4.5–12 cm long. The flowers vary from white through pink to pale violet and bear a characteristic pattern of dots, lines and loops on the three-lobed lip. The leaves are narrow, usually distinctly spotted. The species flowers in June and July, occasionally in August.

\n\n\n

Occurrence in the Pieniny Mountains

Research conducted in the Pieniny National Park (2000, 2003, 2005) along the Krośnica–Niedzica road confirmed the presence of 12 orchid species. Dactylorhiza fuchsii was among the most frequent, especially in roadside zones. In 2003, 41 flowering shoots of this species were recorded, even in areas strongly transformed by human activity.

\n\n\n

Other locations

In the Beskid Sądecki range (Kamienica Nawojowska catchment) the species was assessed as common — 16 localities were recorded, mostly along forest edges and woodland roads. Outside the Pieniny it occurs throughout Poland — from lowlands to the Tatras, Sudetes and Beskids, as well as in lake districts and uplands. In Europe it ranges from the British Isles and Ireland through Scandinavia, the Alps and the Balkans to the Urals and western Siberia. It is also found in Central Asia and locally in North America (e.g. Ontario).

\n\n\n

Protection status and threats

In Poland, Fuchs’ orchid is under strict legal protection. In the Pieniny, an additional threat comes from wild boar that dig up and eat orchid tubers, reducing local populations. Other major threats include meadow drainage, intensive agriculture and overgrowing of clearings.

\n\n\n

Field observation

It is easiest to identify during flowering, from June to July. Look for it along moist forest edges, meadows, streams and sunny roadside banks. The main identifying features are pink-lilac flowers with dark markings and clearly spotted leaves.

\n\n\n

Interesting facts

The genus name Dactylorhiza comes from the Greek words daktylos (“finger”) and rhiza (“root”), referring to the palm-shaped tubers. The specific epithet fuchsii commemorates the 16th-century botanist Leonhart Fuchs. In Poland, pollination of this orchid has been observed by longhorn beetles. The species is highly variable in colour, size and flower pattern, and easily hybridises with other orchids of the genus Dactylorhiza.

\n\n\n

Micro-locations – Pieniny (after Bernacki & Błońska 2006)

The Krośnica–Niedzica road section (Pieniny National Park) was divided into eight research sites; each included sub-zones: 1a – roadside ditch; 1b – slopes and graded areas; 2a – verges and banks of former field roads; 2b – undisturbed zone (up to about 100 m from the road).

Abundance scale: I (1–3), II (4–10), III (11–30), IV (31–100); an asterisk * denotes the year of observation (00 – 2000; 03 – 2003; 05 – 2005).

PMR – Polana Mrąznica: 1a-I*03; 1b-IV*03; 2a-II*03; 2b-III*03.
PZA – Polana Zaukier: 1a-I*03; 1b-II*03.
FZZ – Flaki (western slope): 1b-I*03.

Note: In the anthropogenic zone, the total number of D. fuchsii shoots recorded in 2003 was 41 (Table II).

\n\n\n

Micro-locations – Beskid Sądecki (after Zelek 2024)

The species was assessed as “common”; a total of 16 sites were recorded in the ATPOL grid squares:

EG16: 43
EG25: 12, 34, 44
EG26: 04, 23, 24, 40, 43
EG27: 30, 40
EG36: 00, 03, 24
EG37: 01, 10

Habitats: forest edges, woodland roads (according to the species list).

\n\n\n

Sources

Bernacki L., Błońska A. 2006. Occurrence of orchids along the southern Krośnica–Niedzica road section in Pieniny National Park. Pieniny – Nature and Man 9: 65–70.
Zelek R. 2024. Vascular flora of the Kamienica Nawojowska catchment. Part 1: Protected and threatened species. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica 29(2): 147–160.

\n\n","14":"
\n

Vstavač Fuchsov je nápadná európska orchidea, rastúca na vlhkých lúkach, rašeliniskách a okrajoch lesov. Spoznáš ju podľa škvrnitých listov a ružovo-lilových kvetov s tmavým žilkovaním. Kvitne v júni–júli, niekedy aj v auguste. Je prísne chráneným druhom – obdivovať možno, trhať nie.

\n\n\n

Vzhľad a kvitnutie

Dorastá do výšky približne 60 cm. Tvorí husté súkvetie – najprv kužeľovité, neskôr valcovité – dlhé 4,5–12 cm. Kvety sú biele až svetlofialové, s kresbou bodiek a čiar na pysku. Listy sú úzke, spravidla s tmavými škvrnami. Kvitne v júni–júli, miestami aj v auguste.

\n\n\n

Výskyt v Pieninách

Monitoring Pieninského národného parku (2000, 2003, 2005) pri úseku Krośnica–Niedzica potvrdil výskyt 12 druhov orchideí; D. fuchsii patril medzi najčastejšie. V roku 2003 bolo zaznamenaných 41 kvitnúcich stoniek, aj v antropogénne ovplyvnených zónach.

\n\n\n

Ostatné lokality

V regióne Beskidu Sądeckého sa hodnotí ako „častý“ druh – 16 lokalít, najmä na okrajoch lesov a popri cestách. V Poľsku sa vyskytuje od nížin po Tatry, Sudety a Beskydy; v Európe od Britských ostrovov a Škandinávie po Alpy, Balkán, Ural a Sibír. Uvádza sa aj z Ázie a Severnej Ameriky (Ontario).

\n\n\n

Ochrana a ohrozenia

Vstavač Fuchsov je prísne chránený. Ohrozený je odvodňovaním lúk, intenzívnym poľnohospodárstvom, sukcesiou krovín a lokálne aj diviakmi, ktoré vyhrabávajú hľuzy orchideí.

\n\n\n

Pozorovanie v teréne

Najlepšie počas kvitnutia (jún–júl). Rastie na vlhkých lúkach, okrajoch lesov a priekopách. Typické znaky: ružovo-lilové kvety s tmavou kresbou a škvrnité listy.

\n\n\n

Zaujímavosti

Názov Dactylorhiza znamená „prst-koreň“ – odkazuje na tvar hľúz. Druhové meno fuchsii pripomína botanika Leonharta Fuchsa. Je veľmi premenlivý druh, ktorý ľahko vytvára hybridy s inými vstavačmi.

\n\n\n

Mikrolokalizácie – Pieniny (podľa Bernacki & Błońska 2006)

Úsek Krośnica–Niedzica (PNP) rozdelený na 8 výskumných stanovíšť; zóny: 1a – priekopa, 1b – svahy a upravené miesta, 2a – krajnice starých ciest, 2b – nenarušená zóna (~100 m od cesty).

Početnosť: I (1–3), II (4–10), III (11–30), IV (31–100); * rok pozorovania (00 – 2000; 03 – 2003; 05 – 2005).

\n\n\n

PMR – Polana Mrąznica: 1a-I*03; 1b-IV*03; 2a-II*03; 2b-III*03.
PZA – Polana Zaukier: 1a-I*03; 1b-II*03.
FZZ – Flaki (západný svah): 1b-I*03.

Poznámka: V antropogénnej zóne celkový počet stoniek D. fuchsii v roku 2003 bol 41 (Tab. II).

\n\n\n

Mikrolokalizácie – Beskid Sądecki (podľa Zelek 2024)

Druh hodnotený ako „častý“; celkovo 16 lokalít v sieti ATPOL (štvorce): EG16 (43), EG25 (12, 34, 44), EG26 (04, 23, 24, 40, 43), EG27 (30, 40), EG36 (00, 03, 24), EG37 (01, 10).

Biotopy: okraje lesov, lesné cesty.

\n\n\n

Zdroje

Bernacki L., Błońska A. 2006. Výskyt orchideí v okolí južného úseku cesty Krośnica–Niedzica v Pieninskom národnom parku. Pieniny – Príroda a Človek 9: 65–70.
Zelek R. 2024. Flóra cievnatých rastlín povodia rieky Kamienica Nawojowska. Časť 1. Chránené a ohrozené druhy. Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica 29(2): 147–160.

\n\n"}